قسمت نمايند ، خارج قسمت دو و نيم مىشود ، و هشت را كه بر چهار قسمت نمايند ، خارج قسمت دو مىشود ، پس آن مركّب در دو درجه و نيم ، گرم و در دو درجه ، خشك باشد . و مانند ترياق ثمانيه كه مركب از حبّ الغار و جنطيانا و مر مكى صافى و زراوند طويل و ريوند چينى و پوست بيخ كبر و قسط تلخ و عروق الصفر است . اجزاى همه متساوى در مقدار و امّا زراوند و جنطيانا و قسط ، هر سه گرم در سوم و خشك در دوم ؛ و پوست بيخ كبر و عروق الصفر ، هر يك گرم و خشك در سوم ؛ و حب الغار و مر مكى ، هر دو حار يابس در دوم ؛ و زراوند [ بايد ريوند باشد . در نسخه‌ها اشتباه شده ] گرم در اوّل و خشك در دوم‌اند . پس اجزاى حاره بيست ، اجزاى يابس هژده شدند . و خارج قسمت بيست بر هشت دو و نيم ، و هژده بر هشت دو و ربع مىشود . پس اين مركب گرم در دو درجه و نيم و خشك در دو درجه و ربع درجه باشد . و مثال متّحد الوزن مختلف‌الكيفيهء قليل الاجزاء ترياق الطين است كه مركب از حب الغار و طين مختوم هر دو متساوى الوزن . و حبّ الغار گرم و خشك در دوم و طين مختوم بارد در اوّل و يابس در دوم . پس اجزاى حاره آن دو و بارده يك و يابسه چهار باشد . و چون يك بارد را از دو حار ساقط نمايند ، يك جزء حار مىماند و يك را كه بر دو كه عدد ادويه است قسمت نمايند خارج قسمت نيم درجه مىشود ، و چهار يابس را كه بر دو قسمت نمايند ، خارج قسمت دو درجه مىشود . پس آن مركب گرم در نيم درجه و خشك در دو درجه باشد . و امّا اگر اجزاى مركب هم در مقادير شربات و هم در كيفيات مختلف و متفاوت باشند ، پس طريق اسهل و اقرب به صواب و يقين - به معنى ظن غالب - طريقه‌اى است كه منسوب است به حذاق الاطبّاء . و آن چنان است كه هر دوايى كه چند مقدار شربت آن داخل تركيب باشد ، مثلًا دو شربت و يا سه شربت و يا چهار شربت و همچنين ، هر يك از آن‌ها را به همان نسبت مذكوره ادويه متعدده فرض نمايند ؛ مانند آنكه آنچه دو شربت باشد دو دوا ، و آنچه سه شربت باشد ، سه دوا و همچنين . و به همان دستور و نسق حساب كنند و اقل را از اكثر اسقاط نمايند ، اگر متساوى نباشند و درجه انحراف مزاج آن را در يابند ؛ و اگر متساوى باشند ، آن مركب معتدل باشد . يعنى اگر درجات كيفيات حرارت با برودت و همچنين رطوبت با يبوست متساوى نباشند و درجات حرارت مثلًا پنج باشند و برودت سه و يا بالعكس ، اقل را كه سه است از اكثر كه پنج است اسقاط نمايند و تتمه ، كه دو است ، بر عدد اجزا تقسيم نمايند . خارج قسمت همان درجه مزاج آن مركب باشد . و اگر متساوى باشند ، معتدل ؛ خواه فاعلتين باشند كه حرارت و برودت است ، و خواه منفعلتين كه رطوبت و يبوست است - چنانچه ذكر يافت - مانند برشعثا به نسخ « شيخ الرئيس » كه مركب از افيون و بزر البنج و سنبل الطيب و فلفل سفيد و عاقرقرحا و فرفيون و زعفران است ، كه هفت دوا باشند ، و وزن هر يك از بزر البنج و فلفل سفيد بيست مثقال ، و افيون ده مثقال ، و زعفران پنج مثقال ، و فرفيون و سنبل الطيب و عاقرقرحا هر يك يك مثقال است . و مقدار شربت بزر البنج دو دانگ است كه ثلث مثقال بود ، پس آن شصت شربت باشد ؛ و فلفل كه يك مثقال